Maialen, txapeldun

=09 =09

G= ARA > Idatzia >=20 Eguneko gaiak

Txapelketa Nagusia 2009

Maialen, txapeldun

«Mila zorion ta goraintzi/ eman ga= be nola utzi/ Euskal Herriko txapela horra Maialeni jantzi/ al dezun artean= eutsi/ ez dezu meritu gutxi/ emakumerik oraindik ez da hortara iritsi&raqu= o;. Horixe Joxe Agirrek Maialen Lujanbiori kantatutako bertsoa. Hernaniarra= k txapela buruan eta irribarrez begiratzen zion ondotik. Txapelaren itzalak= ez zituen iluntzen mundua desberdin ikusten duten begiak, mundukoak desber= din kontatzen dituen ahoa. Aurpegi horren argia gailentzen zen, txapelik ga= be bezala, txapelarekin. Hasi eta bukatu bordatu zuen saioa Maialenek, josi= baino gehiago egin zuelako. Eta berdintsu Amets Arzallusek, txapeldunordea= k. Ez zelako beste txapelik, bestela Arzallusek beste bat eramango luke. Ga= ldetu, bestela, BECeko olatuari.

=20 =20

Amagoia MUJIKA | BARAKALDO

Ze ondo ematen dion txapelak Maialeni. Mundua desberdin ikusten eta ikus= arazten duten begi horiekin distira berezia hartzen du txapelak. Hasi eta= bukatu, goiz eta arratsalde, lan handia egin zuen hernaniarrak eta, azkene= an, txapela burura, ondo irabazita, ondo merezita. Bera, pozik eta BEC, txo= ratzen.

Txapelduna bera zela jakin zenean, Ametsengana hurbildu eta sekulako bes= arkada eman zioten elkarri. Elkarrekin josi zuten saioaren azken txanpa, bu= ruz burukoa, eta oso une polita izan zen. Buelta eman, eta, nola ez, Andoni= Egañarentzat besoen beroa. Egaña, eleganteetan eleganteena.= Esana zuen emozionatu egingo zela txapela beste baten buruan ikusita eta= halaxe gertatu zen. Berak ere jaso zuen txalo dosi ederra, merezitakoa, et= a «Andoni, Andoni» oihukatuz eta zutik tartea eman zuen BECeko= olatuak.

Eta azken agurrean txapelketaz agurtu zen txapeldun handia: «...ni= k erabakia hartu dut hemendikan lau urtera/ nahiz diferentzia badagon egon= jeiztetik jeistera/ ni oso harro pasako naiz naturala horixe da/ behien au= lkiak aipatzetik behian aulkiak jartzera».

Egañaren ondoren, atzean txaloka zituen kantukideak besarkatu zit= uen Maialenek banan-banan. Polita izan zen Jon Maiak besoetan gora altxatu= zuenean. Maia, beti Maia, konkistatzailea hitzekin eta ekintzekin.

Baina atzokoan, Jon Maiaz gain, izan zen beste konkistatzailerik: Joxe= Agirre. Maialeni txapela janztera igo zen oholtzara. Saroi Jauregik gertur= atu eta galdetu zion bertsorik botatzeko asmorik ba ote zuen. Joxek sorbald= ak altxatu eta, tira, botako zuela. Hasi zen eta ez bat eta ez bi, lau bert= so bota zituen jarraian. Nonbait berak ere surf egin nahi zuen BECeko olatu= an. Eta aretoak olatuekin, txaloekin, oihuekin eta eromenarekin erantzun zi= on. Oso une beroak eta eroak bizi izan ziren azken agurretan. Eta agurrak= hasi eta bukatu entzutea oso zaila izan zen bertso tarteko txalo zaparrada= k zirela-eta.

Jende asko penaz joan zen, txapel bakarra eta txapeldun asko zegoelakoan= . «Hemen etzan inor txarrik/ hau ez da esan beharrik/ pena bat daukat= zortzi buru ta txapel bat bakarrik», kantatuz jarri zion Joxe Agirre= k ahotsa askoren sentsazioari.

Zortzi txapel agian askotxo, baina Amets Arzallusek beste bat merezi zue= la entzun zen saioaren ondoren BECeko pasilloetan. Saioa amaituta Ametsek= zeraman irribarrea ikusita, ez zirudien txapelaren hutsune handirik zuenik= . Pozik, egindakoarekin gustura, lasai, hustuta eta beste ezeren beharrik= gabe sumatu genuen.

Buruz burukoa

Buruz burukoaren aurretik, zeintzuk pasatuko ziren jakiteko irrikaz zego= en plaza. Jakinminak sortzen duen egonezin urduriarekin, bertsozalea. Eta= BECen olatua behin, olatua berriz, euskal presoak etxeratzeko aldarriak,= txalo jolasak...

Halako batean igo zuten bi izenak zeramatzan papertxoa. Buruz burukoan= kantatuko zuten bi bertsolarien izena orden alfabetikoz emango zuela esan= zuen Saroi Jauregik. Hasi zen eta, lehena, Amets Arzallus. Bai izenez eta= bai abizenez zortzietan lehena. Inkognita bere horretan, eta ordurako, pla= za lehertuta. Eta jarraian etorri zen Maialen Lujanbioren izena. Eta plaza= indartsuago lehertzea ezinezkoa zirudien arren, berriz harritu gintuen.

Orduantxe igo ziren lainora Maialen eta Amets, eskutik helduta. Eta saio= a amaitu eta gero jaitsi gabe zeuden artean. Akaso, gaurko. Besarkada estua= eta benetakoa lehendabizi. Malkoak ez ziren urruti. Oso hunkituta eta pozi= k zeudela ikusten zen. Eta oraindik lana zeukaten egiteko.

Polita izan zen buruz burukoa (bertso guztiak transkribatuta daude 14.= orrialdean). Seiko motzean ondo ibili ziren biak, baina Maialen koska bat= goraxeago. Maialenek egun osoan saio oso ona egin zuen, bakarkako puntuatu= enak bereak izan ziren eta ofizioka ere puntu mordoa pilatu zuen.

Ametsek ere oso txukun josi zuen egun osoko saioa, baina bi akats txiki= utzi zituen bidean. Goizeko saioan poto bat utzi zuen, zalantzakoa batzuen= tzat eta argia besteentzat. Arratsaldekoan, bakarkako gaia hasi, eta trabat= u egin zen. Momentu ederra izan zen; Ametsek estropezu egin, trabatu, isild= u, publikoaren txaloak jaso, atzeko kantukideen animoak jaso, baietz egin= buruarekin eta aurrera. Lehen bertsoaren errepika ez zen entzun ere egin.= Berriz ere eskuak nahiko ez, eta hankekin ere txalotu zuen hendaiarra bert= sozaleak.

Azken buruz burukoan parean aritu ziren biak, puntu pare bat gorago Amet= s. Baina ordurako Maialenek koskatxoa aterata zion puntutan eta horrek eman= zion txapela. Egun guztian barna ondo egindako lanak eman zion txapela her= naniarrari.

Azken agurrak, hunkigarriak

Bertsolarien azken agurrak oso momentu polita marraztu zuten. Zortzigarr= ena hasi zen, Aitor Sarriegi. Baina lehenak bezainbat txalo jaso zituen fin= alean estreinakoz aritutakoak. Bada idatzi gabeko ohitura bat eta horren ar= abera taldeko gazteenak bota ohi du goizeko saioko azken agurra. Atzo, gazt= eenak ez, berrienak bota zuen, Aitor Sarriegik. Eta bai gustura bota ere,= finaleko bertso bakoitza bota zuen bezala. Sarriegik oso saio ona egin zue= n, ez zuen sufritu zuenaren batere itxurarik eman eta bere aukera ondo apro= betxatu zuen.

Aitor Mendiluze izan zen zazpigarrena. «Zorionak Maialen bertsoare= n dama/ txapelak irabazi du zure xarma/ gaur frogatu da hitza dela gure arm= a/ beste ezer baino indar gehiago daukana/ ta gu tanta bana/ itsasoan barna= / bakoitza doana/ zuek eramana/ zor dizugu olatu egin izana», kantatu= zuen agurra. Andoaindarrak une distiratsuak izan zituen, baina apalagoak= ere bai. Finala maratoia da eta ez da erraza hasi eta bukatu goian mantent= zea.

Seigarrena, Sustrai Colina. Batere presiorik ez duenaren gisan aritu zen= , lasai eta gozatuz. Colinak askotan demostratu du plaza handiek ez dutela= kikiltzen eta atzo ere berea eman zuen. «Txapeldunari zer esan ole= Maialen torera/ Amets joan tabernara eta txanpaina atera», hasi zuen= agurra.

Unai Iturriaga, bosgarren. «Mila zorion Maialen hoiek bertso eagga= k/ eskerrik asko Andoni pertsonak dira izarrak», hasi zuen berea. Bai= na aipamen berezia egin zien Igor Elortzari eta Josu Zabalari. «Gora= gu ta gutarrak» esanez amaitu zuen eta primeran laburbildu zuen atzo= ko finalean nagusitu zen sentimendua. BECen zeuden 14.500 lagunak gutarrak= sentitu ziren, talde bereko jokalari.

Andoni Egañaren txanda iritsi zenean, plaza berriz ere zutik. Jen= deak txaloak emateko zituen, malkoak isurtzeko eta irriak gastatzeko. Eta= bihar biharkoak, horrelako bertso hitzordu bat lau urtean behin bakarrik= izaten da-eta. Martxelo Otamendik eman zion saria Andoni Egañari et= a txalo zaparradaren bolumena biderkatu egin zen. Eta sorbaldatik helduta,= txaloak konpartitu zituzten Egañak eta Otamendik. Egia esan, egun= osoan izan ziren txaloak, «Egunkaria auzia» dela-eta egunotan= Madrilera joan behar dutenen alde. Egañak berak ere aipatu zuen auz= ia bere goizeko lehen agurrean.

«Aupa Maialen zorionak tokatzen zaizun antzera/ adiskide ta bertso= lari ezin hobea baitzera», abestu zion Andonik. Elkartea ere aipatu= zuen eta berriz zutitu zen BEC, lagun askok egindako lan onak errekonozime= ndu hori ondo merezia duelako.

Jon Maiaren garaipena

Txapeldun asko izan ziren atzo. Eta Jon Maia, tartean. Azkenean lortu du= txapelketan bere onenetik gertu aritzea eta hirugarren postua lortu zuen.= Bera ere gustura zegoen egindako lanarekin, ez atzo bakarrik, txapelketa= guztian barna. «... imajinatu lehendakari bat gure mintzaira dakina/= elkarrizketa bihurtzen dela justizi ta pake grina/ imajinatu Euskal Herri= bat gaur bezela bat egina/ onenak gera segi lanean etzazue imajina»,= bukatu zuen bere agurra zumaiarrak.

Eta Ametsen txanda atzetik aurrerako sailkapenean. Hustuta eta beteta ik= usten zen hendaiarra. Hustuta, berea emanda, egindakoaren gustura, botatako= aren aseta. Eta beteta, emozioz eta pozez beteta, gehiegizkoa balu bezala.= Esandakoa, lainoan. «Maialen zuk zeinen ahots ta zein hitz hunkigarr= iak/ txapela pozik laztantzen digu zure belarriak/ eta nere miresmena Andon= irengan jarria/ muxu bat ama maitea ta Olatz maitagarria/ eta oraindik entz= uten dira gure aldarriak/ askatasuna behar du gure hitz xume larriak/ har= ditzala nere txalo nere bertso ta irriak/ presoak ta senideak ta egunkari= zahar-berriak/ bere askatasun bidea urratzen duen herriak».

Eta, azkena, lehena. Maialen Lujanbio. Halako batean Joxe Agirrek bota= zituen bere lau bertsoak, plaza zutiarazi zuen, bertsozalea hunkitu zuen= eta Maialenek txapela eskaini zuen. «Gogoratzen naiz lehengo amonen= zapi gaineko gobaraz/ gogoratzen naiz lehengo amonaz gaurko amaz ta alabaz= / Joxei ta zuei mila zorion miresmenaren zirraraz/ ta amaituko dut txapel= zati bat zuek guztiontzat lagaz/ gure bidea ez da erreza bete legez juizio= z trabaz/ Euskal Herriko lau ertzetara itzuliko gara gabaz/ eta hemen bildu= dan indarraz, grinaz eta poz taupadaz/ herri hau sortzen segi dezagun eusk= aratik ta euskaraz».

BECen goizean sartu eta iluntzean atera. Ordu askoko ametsa izan zen, na= hi duena izan daitekeen herri baten amets gozoa. Iraun dezala gure memorian= ahalik eta luzeen. Ez gaitzatela goizegi esnarazi. Eskerrik asko denei.

=20

Gehitu artikuloa:

=20

= ;

=20 =20